Nhìn từ viễn cảnh rộng của tiến trình phát triển văn hóa, sự thay đổi hình mẫu hiện tại là một phần của một quá trình lớn hơn, một sự dao động đều đặn một cách ấn tượng các hệ thống giá trị mà ta có thể thấy được, xuyên suốt văn minh phương Tây và hầu hết các nền văn hóa khác. Những thay đổi dao động của các giá trị và ảnh hưởng của chúng trên mọi phương diện xã hội, ít nhất là ở phương Tây, đã được nhà xã hội học Pitirim Sorokin sắp xếp đưa vào trong tác phẩm bốn tập đồ sộ được viết trong khoảng từ năm 1937 đến 1941. Sơ đồ khái quát tổng hợp lịch sử phương Tây của Sorokin dựa trên chu kỳ lên xuống (đầy và khuyết) của ba hệ thống giá trị cơ bản làm nền tảng của tất cả những biểu hiện của một nền văn hóa.

Sorokin gọi ba hệ thống giá trị này là cảm giác, tư tưởng và duy tâm. Hệ thống giá trị cảm giác cho rằng một mình vật chất là thực tại tuyệt đối, và rằng các hiện tượng tâm linh cũng chỉ là một biểu hiện của vật chất. Nó cho rằng tất cả các giá trị đạo đức mang tính tương đối và rằng cảm nhận giác quan là nguồn tiếp nhận kiến thức và chân lý duy nhất. Hệ thống giá trị tư tưởng thì khác biệt một cách sâu sắc. Nó cho rằng thực tại thực sự vượt ra ngoài thế giới vật chất, ở trong thế giới tâm linh, và rằng kiến thức có thể đạt được qua trải nghiệm tinh thần. Nó thừa nhận các giá trị đạo đức tuyệt đối và các chuẩn mực siêu phàm về công bằng, chân lý và cái đẹp. Những đại diện phương Tây cho khái niệm tư tưởng về thực tại tâm linh gồm có những tư tưởng của Plato, linh hồn, và những hình ảnh về Chúa của đạo Do Thái và Công giáo, nhưng Sorokin cũng dẫn ra những tư tưởng tương tự được diễn đạt với hình thức khác ở phương Đông, trong các nền văn hóa Ấn Độ giáo, Phật giáo và Lão giáo.

Sorokin tin rằng nhịp điệu tuần hoàn tác động qua lại giữa những biểu hiện cảm giác và tư tưởng của văn hóa nhân loại cũng tạo ra một giai đoạn trung gian tổng hợp là duy tâm, tương ứng cho sự kết hợp hài hòa của chúng. Theo những niềm tin duy tâm, thực tại chân thực gồm cả những lĩnh vực thuộc giác quan và siêu cảm giác cùng tồn tại trong một thể thống nhất bao trùm tất cả. Các thời kỳ văn hóa duy tâm vì thế có khuynh hướng đạt được những biểu hiện cao nhất và huy hoàng nhất ở cả hai phong cách tư tưởng và cảm giác, tạo nên sự cân bằng, hợp nhất và sự hoàn thiện mỹ học trong nghệ thuật, triết học, khoa học và kỹ thuật. Những ví dụ về các thời kỳ duy tâm là giai đoạn bừng nở của Hy Lạp vào thế kỷ thứ năm và thứ tư trước Công Nguyên, và thời Phục Hưng ở Châu Âu.

From our broad perspective of cultural evolution, the current paradigm shift is part of a larger process, a strikingly regular fluctuation of value systems that can be traced throughout Western civilization and most other cultures. These fluctuating changes of values and their effects on all aspects of society, at least in the West, have been mapped out by the sociologist Pitirim Sorokin in a monumental four-volume work written between 1937 and 1941.^s Sorokin's grand scheme for the synthesis of Western history is based on the cyclical waxing and waning of three basic value systems that underlie all manifestations of a culture.

Sorokin calls these three value systems the sensate, the ideational, and the idealistic. The sensate value system holds that matter alone is the ultimate reality, and that spiritual phenomena are but a manifestation of matter. It professes that all ethical values are relative and that sensory perception is the only source of knowledge and truth. The ideational value system is profoundly different. It holds that true reality lies beyond the material world, in the spiritual realm, and that knowledge can be obtained through inner experience. It subscribes to absolute ethical values and superhuman standards of justice, truth, and beauty. Western representations of the ideational concept of spiritual reality include Platonic ideas, the soul, and Judeo-Christian images of God, but Sorokin points out that similar ideas are expressed in the East, in different form, in Hindu, Buddhist, and Taoist cultures.

Sorokin contends that the cyclical rhythms of interplay between sensate and ideational expressions of human culture also produce an intermediate, synthesizing stage - the idealistic - which represents their harmonious blending. According to idealistic beliefs, true reality has both sensory and supersensory aspects which coexist within an all-embracing unity. Idealistic cultural periods thus tend to attain the highest and noblest expressions of both ideational and sensate styles, producing balance, integration, and esthetic fulfillment in art, philosophy, science, and technology. Examples of such idealistic periods are the Greek flowering of the fifth and fourth centuries, b.c , and the European Renaissance.