Ngày nay sự nhấn mạnh thái quá vào phương pháp khoa học và tư duy luận lý, phân tích đã dẫn đến những quan điểm hoàn toàn phản sinh thái. Sự thực là hiểu biết về các hệ sinh thái đã bị cản trở bởi chính bản chất của bộ óc duy lý. Tư duy luận lý thì tuyến tính, trong khi đó nhận thức sinh thái lại phát sinh từ một trực cảm về những hệ phi tuyến. Một trong những điều khó khăn nhất cho nền văn hóa của chúng ta là hiểu được rằng nếu bạn làm điều gì tốt, thì chưa chắc nhiều hơn của cái tương tự nhất thiết phải là tốt hơn. Điều này, với tôi, chính là phần cốt yếu của tư duy sinh thái. Các hệ sinh thái tự duy trì trong một cân bằng động dựa trên những chu kỳ và biến động là những quá trình phi tuyến. Những hoạt động “tuyến tính” như sự tăng trưởng không giới hạn của kinh tế và công nghệ - hay, một ví dụ cụ thể hơn, sự tồn trữ chất thải phóng xạ qua một thời gian cực dài – sẽ tất yếu can thiệp đến cân bằng trong tự nhiên và, sớm hay muộn rồi cũng sẽ gây ra những thiệt hại nghiêm trọng.

Nhận thức sinh thái, vì thế, sẽ chỉ phát sinh khi kết hợp tri thức luận lý với trực cảm về bản chất phi tuyến của môi trường xung quanh chúng ta. Sự hiểu biết bằng trực cảm như vậy là nét đặc trưng của các nền văn hóa truyền thống, không có chữ viết (non-literate), nhất là văn hóa người Da Đỏ châu Mĩ, trong đó cuộc sống được tổ chức theo một nhận thức hết sức tinh tế về môi trường. Trong khi đó, xu hướng văn hóa chủ đạo của chúng ta lại xem thường việc tu dưỡng trau dồi sự hiểu biết trực cảm này. Điều này có lẽ bởi vì trong quá trình tiến hóa, càng ngày càng gia tăng sự chia rẽ giữa các mặt sinh học và văn hóa của bản chất con người. Sự tiến hóa sinh học của loài người đã dừng lại khoảng năm mươi ngàn năm trước. Từ đó đến nay, quá trình tiến hóa đã không còn tiếp diễn về mặt di truyền nữa mà là về mặt xã hội và văn hóa, trong khi cơ thể và bộ óc con người cơ bản vẫn giữ nguyên về cấu trúc và kích cỡ. Ngày nay, chúng ta đã làm biến đổi môi trường đến mức suốt quá trình tiến hóa văn hóa, chúng ta đã đánh mất sự giao tiếp với nền tảng sinh học và sinh thái của mình hơn bất kỳ nền văn hóa và văn minh nào khác trong quá khứ. Sự chia rẽ này tự chính nó đã biểu hiện trong chênh lệch nổi bật giữa một mặt là sự phát triển của quyền lực tri thức, kiến thức khoa học và các kỹ năng kỹ thuật, còn mặt kia là sự thông tuệ, tinh thần và đạo đức. Kiến thức khoa học và kỹ thuật đã phát triển vô cùng từ khi người Hy Lạp dấn thân vào cuộc phiêu lưu với khoa học trong thế kỷ thứ sáu trước Công Nguyên. Thế nhưng suốt hai mươi lăm thế kỷ qua, gần như không có tiến bộ nào trong cách hành xử, quản lý các vấn đề xã hội. Các chuẩn mực tinh thần và đạo đức của Lão Tử và Đức Phật, những người cũng đã sống trong thế kỷ thứ sáu trước Công Nguyên, rõ ràng là không hề thua kém với những chuẩn mực của chúng ta.

Sự tiến bộ của chúng ta, vì thế, phần lớn là về mặt tri thức và luận lý, và sự tiến hóa một mặt này giờ đây đã đến hồi báo động, một tình cảnh đầy nghịch lý đến nỗi gần như là điên rồ. Chúng ta có thể kiểm soát được việc hạ cánh nhẹ nhàng cho các phi thuyền không gian trên các hành tinh xa xôi nhưng lại không thể khống chế được khói ô nhiễm phát ra từ những chiếc xe hơi và nhà máy. Chúng ta đề ra những xã hội Không Tưởng (Utopian communities) trong các cụm không gian khổng lồ, nhưng lại không thể quản lý được các thành phố của mình. Thế giới thương mại làm chúng ta tin rằng các ngành công nghiệp đồ sộ sản xuất thực phẩm và mỹ phẩm cho các vật cưng là một dấu hiệu của chuẩn mực sống cao cấp, trong khi đó các nhà kinh tế cố gắng thuyết phục rằng chúng ta không thể có được đầy đủ dịch vụ y tế, giáo dục, hay giao thông công cộng. Nền y học và dược học đang đe dọa đến sức khỏe chúng ta, còn bộ quốc phòng thì trở thành mối đe dọa lớn nhất cho nền an ninh quốc gia của chúng ta. Đó là những hậu quả của việc quá chú trọng vào mặt dương tính, hay nam tính – tư duy luận lý, sự phân tích, triển khai – mà coi nhẹ mặt âm tính, hay nữ tính – sự thông tuệ trực cảm, sự tổng hợp và nhận thức sinh thái.

The Turning Point - Fritjof Capra

It is now becoming apparent that overemphasis on the scientific method and on rational, analytic thinking has led to attitudes that are profoundly antiecological. [a truth, the understanding of ecosystems is hindered by the very nature of the rational mind. Rational thinking is linear, whereas ecological awareness arises from an intuition of nonlinear systems. One of the most difficult things for people in our culture to understand is the fact that if you do something that is good, then more of the same will not necessarily be better. This, to me,is the essence of ecological thinking. Ecosystems sustain themselves in a dynamic balance based on cycles and fluctuations, which are nonlinear processes. Linear enterprises, such as indefinite economic and technological growth - or, to give a more specific example, the storage of radioactive waste over enormous time spans - will necessarily interfere with the natural balance and, sooner or later, wilt cause severe damage.

Ecological awareness, then, will arise only when we combine our rational knowledge with an intuition for the nonlinear nature of our environment. Such intuitive wisdom is characteristic of traditional, nonliterate cultures, especially of American Indian cultures, in which life was organized around a highly refined awareness of the environment. In the mainstream of our culture, on the other hand, the cultivation of intuitive wisdom has been neglected. This may be related to the fact that, in our evolution, there has been an increasing separation between the biological and cultural aspects of human nature. Biological evolution of the human species stopped some fifty thousand years ago. From then on, evolution proceeded no longer genetically but socially and culturally, while the human body and brain remained essentially the same in structure and size." In our civilization we have modified our environment to such an extent during this cultural evolution that we have lost touch with our biological and ecological base more than any other culture and any other civilization in the past. This separation manifests itself in a striking disparity between the development of intellectual power, scientific knowledge, and technological skills, on the one hand, and of wisdom, spirituality, and ethics on the other. Scientific and technological knowledge has grown enormously since the Greeks embarked on the scientific venture in the sixth century B c. But during these twenty-five centuries there has been hardly any progress in the conduct of social affairs. The spirituality and moral standards of Lao Tzu and Buddha, who also lived in the sixth century b.c., were clearly not inferior to ours.

Our progress, then, has been largely a rational and intellectual affair, and this one-sided evolution has now reached a highly alarming stage, a situation so paradoxical that it borders insanity. We can control the soft landings of space craft on distant planets, but we are unable to control the polluting fumes emanating from our cars and factories. We propose Utopian communities in gigantic space colonies, but cannot manage our cities. The business world makes us believe that huge industries producing pet foods and cosmetics are a sign of our high standards of living, while economists try to tell us we cannot 'afford' adequate health care, education, or public transport. Medical science and pharmacology are endangering our health, and the Defense Department has become the greatest threat to our national security. Those are the results of overemphasizing our yang, or masculine side - rational knowledge, analysis, expansion - and neglecting our yin, or feminine side - intuitive wisdom, synthesis, and ecological awareness.